Z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami powstaje majątkowa wspólność ustawowa, co oznacza, że od tej pory gromadzony przez małżonków majątek staje się ich majątkiem wspólnym.
Majątek wspólny małżonków a majątek osobisty
Do majątku wspólnego małżonków będą należały przykładowo wynagrodzenie za pracę, wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia czy dochody z najmu. Jednak nie wszystkie nabyte przedmioty będą objęte majątkiem wspólnym. Do majątku osobistego (odrębnego) każdego z małżonków będą należały przykładowo przedmioty zgromadzone przed powstaniem wspólności ustawowej oraz otrzymane także w trakcie trwania małżeństwa darowizny czy też przedmioty nabyte na podstawie dziedziczenia.
Umowne ustroje majątkowe
Małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską i zastąpić domyślny ustrój wspólności majątkowej innym przewidzianym przez Kodeks rodzinny i opiekuńczy a mianowicie mogą:
- rozszerzyć zakres wspólności
- zawęzić zakres wspólności
- zrezygnować ze wspólności
Kiedy można podpisać intercyzę?
Umowa majątkowa małżeńska (intercyza) może być ustanowiona zarówno przed ślubem jak i po ślubie, tj. w trakcie małżeństwa.
Jeżeli przyszli małżonkowie podpisali umowę majątkową przed zawarciem małżeństwa, wówczas umowa ta spowoduje, że w ich małżeństwie będzie obowiązywał od samego początku wybrany rodzaj ustroju umownego. Gdy natomiast do umo¬wy doszło w czasie trwania małżeństwa, z chwilą jej zawarcia ustaje ustrój wspólności ustawowej.
Rozszerzenie wspólności ustawowej
Wspólność ustawowa może być przez małżonków rozszerzona na przedmioty, które w ustroju ustawowym należałyby do ich majątków osobistych, przykładowo na nieruchomości nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego przez jednego z nich lub oboje na współwłasność (w udziałach).
Ograniczenie wspólności ustawowej
Małżonkowie mogą także ograniczyć wspólność i postanowić, że część przedmiotów stanowiących w ustroju ustawowym ich majątek wspólny zostaje włączona do majątków osobistych małżonków (np. dochody z tychże majątków).
Rozdzielność majątkowa
W przypadku wprowadzenia rozdzielności (pełnej) małżonkom przysługują wyłącznie ich własne majątki obejmujące składniki nabyte zarówno przed zawarciem umowy, jak i później. Każdy z małżonków samodzielnie rozporządza swoim prywatnym majątkiem.
Szczególnym typem rozdzielności jest rozdzielność z wyrównaniem dorobków. Tak samo jak przy rozdzielności pełnej w czasie jej trwania małżonkowie zachowują pełną samodzielność majątkową. Odmienność tego ustroju ujawnia się dopiero w momencie jego ustania, kiedy powstaje konieczność wyrównania dorobków małżonków. Wówczas chroniony jest interes tego małżonka, który miał mniejsze możliwości zarobkowania (np. zajmował się wychowywaniem dzieci), a w konsekwencji powiększenia swojego majątku.
Dorobkiem każdego z małżonków będzie wzrost wartości jego majątku (przy uwzględnieniu wskazanych w ustawie doliczeń oraz konieczności pominięcia niektórych składników) w okresie pomiędzy ustanowieniem rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków a jej ustaniem.
Małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek jego współmałżonka, może żądać wyrównania dorobków – w drodze zapłaty lub przeniesienia prawa. Jeżeli małżonkowie nie będą w stanie się porozumieć co do sposobu lub wysokości wyrównania, rozstrzygnięcie w tej kwestii podejmuje sąd. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać zmniejszenia (jednak nie całkowitego pominięcia) obowiązku wyrównania. W ten sposób można zapobiec wykorzystaniu mechanizmu wyrównania dorobków przez małżonka, który wskutek swej nagannej postawy życiowej nie powiększył swojego majątku.
W drodze umowy majątkowej można zatem jedynie zmienić zakres wspólności lub wprowadzić rozdzielność majątkową (pełną lub z wyrównaniem dorobków); nie jest natomiast dopuszczalna zmiana reguł funkcjonowania wspólności ustawowej w zakresie zarządu majątkiem wspólnym, odpowiedzialności za zobowiązania, itd.
Forma aktu notarialnego
Umowa majątkowa może być sporządzona jedynie w formie aktu notarialnego, przy czym możliwa jest jej późniejsza zmiana lub rozwiązanie. Małżonkowie mogą zatem zmienić dotychczasowy rodzaj ustroju umownego na inny lub (rozwiązując umowę) powrócić do ustroju wspólności ustawowej..
Jeżeli małżonkowie po wprowadzeniu rozdzielności majątkowej chcą podzielić majątek objęty byłą wspólnością ustawową, mogą zawrzeć umowę o jego podział. W umowie tej postanowią komu przypadną na wyłączność konkretne przedmioty. Jeżeli w skład majątku podlegającego podziałowi wchodzi nieruchomość, prawo użytkowania wieczystego lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu taka umowa dla swej ważności będzie wymagała zachowania formy aktu notarialnego.
WARTO WIEDZIEĆ
Zawarcie intercyzy nie ma wpływu na porządek dziedziczenia.