Z chwilą śmierci spadkodawcy następuje otwarcie spadku, a spadkobierca nabywa spadek.
Termin i forma oświadczenia
Spadkobierca w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania może złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Niezależnie od tego czy następuje dziedziczenie z ustawy czy z testamentu, składający oświadczenie może spadek:
- przyjąć wprost (bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe)
- przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza (z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe, do czystej wartości spadku)
- odrzucić
Odpowiednie oświadczenie należy złożyć przed notariuszem w formie aktu notarialnego lub przed sądem spadku.
Oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie można złożyć pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. Złożonego oświadczenia nie można odwołać.
Skutki prawne złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku
Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, jak gdyby nie dożył otwarcia spadku.
Jeżeli spadkodawca nie sporządził testamentu, to na miejsce osoby odrzucającej spadek, wstępują powołane w dalszej kolejności osoby należące do kręgu spadkobierców po spadkodawcy, czyli jego zstępni.
Spadkodawca może w testamencie zdecydować, że na miejsce osoby odrzucającej spadek, wstępują inne osoby, gdyby spadkobierca powołany w pierwszej kolejności (ustawowy lub testamentowy) nie chciał lub nie mógł być spadkobiercą (tzw. podstawienie).
Jeżeli spadkodawca w testamencie powołał kilku spadkobierców, a jeden z nich nie chce (odrzucił spadek) lub nie może być spadkobiercą (np. zmarł przed spadkodawcą), przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom powołanym w testamencie proporcjonalnie do ich udziałów (tzw. przyrost).
Przyjęcie lub odrzucenie udziału w spadku przypadającego spadkobiercy z tytułu podstawienia może nastąpić niezależnie od przyjęcia lub odrzucenia udziału w spadku przypadającego temu spadkobiercy z innego tytułu. Spadkobierca ponadto może odrzucić udział spadkowy przypadający mu z tytułu przyrostu, a przyjąć udział przypadający jemu jako spadkobiercy powołanemu. W powyższych przypadkach spadkobierca może zatem częściowo spadek przyjąć a częściowo odrzucić.
Skutki prawne niezłożenia oświadczenia w terminie
W przypadku spadków otwartych przed dniem 18 października 2015 roku (w tym dniu weszła w życie wprowadzona przez ustawodawcę zmiana Kodeksu cywilnego, regulująca tę materię) niezłożenie w wymaganym terminie żadnego oświadczenia jest równoznaczne z przyjęciem spadku wprost. W przypadku spadków otwartych od dnia 18 października 2015 roku niezłożenie w wymaganym terminie żadnego oświadczenia jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Złożenie oświadczenia w imieniu małoletniego
Spadkobiercą może być także dziecko, także jeszcze poczęte, ale jeszcze nienarodzone, pod warunkiem, że urodzi się żywe.
Pomimo tego, że rodzice małoletniego posiadają pełnię władzy rodzicielskiej, zakres ich umocowania do występowania w imieniu dziecka, do odrzucenia spadku lub przyjęcia spadku wprost, będzie ograniczony. Rodzice małoletniego będą zobowiązani w takiej sytuacji udać się do sądu opiekuńczego i tam uzyskać zgodę na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.
Kolejne kroki
Po uzyskaniu odpisu postanowienia sądu opiekuńczego w sprawie wyrażenia zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w przedmiocie przyjęcia spadku wprost lub odrzucenia spadku (jeżeli 6-miesięczny termin jeszcze nie minął) rodzice małoletniego mają dwie możliwości:
- mogą udać się do notariusza i złożyć stosowne oświadczenie albo
- złożyć oświadczenie przed sądem spadku.
WARTO WIEDZIEĆ
Zgoda sądu nie będzie wymagana w przypadku przyjęcia przez małoletniego spadku z dobrodziejstwem inwentarza.